محمد نصير بن جعفر فرصت شيرازى
187
آثار عجم ( فارسى )
ملاذ الحكما ، معاذ الاطّباء ، ميرزا محمّد طبيب ، متخلّص به « سرور » « 1 » بود كه ايشان را به معالجهء يكى از بزرگان عرب برده بودند . از آنجا كه سالها ، ربقهء مودت و رشتهء الفت را با اين فقير محكم و مبرم دارد ، به محض ملاقات ، بىاختيار از اسب فرود آمده ، لمحهاى غنود و در حضور موفور السرّورش ، خنگ خامهام به ترقيم نام ناميش ، ميدان اين نامه را تكاپو نمود . شرذمه « 2 » اى از احوالش نگارش رفت . و هى هذه : [ ميرزا محمّد طبيب : « سرور » ] : جناب ميرزا محمّد ، ابن ميرزا كاظم ، ابن حاجى محمّد ؛ مولدش شيراز جنّت طراز . جنابش ، در فنون عربيّه و ادبيّه ، بىانباز ؛ به حكمت علميّه و عمليّه ، از امثال و اقران ممتاز . حكيمى است عيسوى دم و طبيبى مبارك قدم ؛ اوقاتى بر چارهجويى اسقام عليل المزاجان صرف مىنمايد و قانون « 3 » شيخ الرّئيس را درس مىفرمايد . از جمله تلاميذ آن ، برادر كهتر بلند اخترش ، جناب ميرزا محمود است كه در جرّاحى ، پايهاى بلند و رتبهاى ارجمند دارد . بالجمله ، ميرزا محمّد را كتابى است مسمّى به رشحات الفنون ، در ادبيّه كه از مؤلّفات وى است و حواشى بر بعض از كتب طبيّه نيز دارد . خلاصه : نقشهء آتشكدهء اعظم مذكوره را برداشتم ، در ورقهاى به نمرهء 12 . ديگر در خود جلگهء فيروزآباد ، آثارى نيست ؛ مگر در اوّل تنگاب و در وسط آن - كه بعد نگارش خواهد يافت - يعنى پس از ذكر « باغ شاه » كه آن هم در جلگهء فيروزآباد است و خالى از غرابت و تعجّبى نيست . [ باغ شاه ] « 4 » : باغ شاه در جلگهء فيروزآباد ، اگر چه نه از سلاطين عجم و نه از قبيل عمارت و صورت است و نه از اماكنى است كه مأمور به برداشتن نقشهء آنها باشم ، ولى تفصيل آن ، خالى از نفعى نخواهد بود :
--> ( 1 ) . ضمتين ، بر وزن غرور ، تخلّص دارد . حين نگارش اين حاشيه ، يك رباعى از آن جناب به نظر آمد ؛ نوشته شد ؛ اين است : اى ناله برو دامن آن شاه بگير * واى گريه بر او ، تنگ ، سر راه بگير اى آه دل سوخته از سينه برآى * چون ابر سيه ، عارض آن ماه بگير ( 2 ) . به كسر شين معجمه و سكون راء مهمله و كسر دال معجمه ؛ گروه اندك و پارهاى از هر چيز را گويند . ( 3 ) . نام كتابى است در علم طب ، از شيخ مذكور ؛ و آن كتاب معروف و مشهور و مرجع اطبّاى روزگار است . ( 4 ) . اگر چه قطعه زمينى است كه در آن چندين درخت نارنج است كه در متن مرقوم شده ، و ليكن اراضى اطراف آن را هم كه زراعت مىنمايند ، باغ شاه گويند و اين ملك از معتمد السّلطان ، جناب ميرزا حسام الدّين مسيح الملك شيرازى است كه اكنون در دار الخلافه ، از اطبّاى حضور مبارك پادشاه است .